Τα συμβάντα και η θέση μας σε αυτά PDF Εκτύπωση E-mail
Προβληματισμοί - Σκέψεις
Πέμπτη, 05 Νοέμβριος 2009 14:49

Τα «συμβάντα» δεν είναι παρά η πραγματοποίηση των νόμων, και η «ιστορία» δεν είναι παρά η εκδίπλωση – κατά  μήκος μιας τέταρτης διάστασης- μιας «διαδοχής» η οποία για ένα απόλυτο Πνεύμα (ή για την αποπερατωμένη επιστημονική θεωρία) δεν είναι παρά απλή συνύπαρξη. Τότε ο χρόνος επίσης είναι καθαρή επανάληψη περιπτώσεων νόμων, αν όχι συμβάντων. (Κορνήλιος Καστοριάδης, “Χώροι του ανθρώπου”, Εκδόσεις Ύψιλον/ Βιβλία, Αθήνα, 1995).

 

Όταν ο άνθρωπος βλέπει τα συμβάντα από την πλευρά του παρατηρητή και μόνο, τότε στερείται την συνθήκη της βίωσης που είναι ο καθοριστικός παράγων στον σχηματισμό της εμπειρίας του.  

Η βίωση των συμβάντων είναι  εκείνη που θα πρέπει να θεωρηθεί ως η πρωταρχική ανάγκη για εκείνον που θέλει να θεωρείται ως ενεργός παράγων στην εξέλιξη της «ιστορίας» και της ιστορίας του, αντίθετα η αποστασιοποίηση από τα συμβάντα και τα γεγονότα οδηγεί σε μια ψυχική περιθωριοποίηση, η οποία πολλές φορές υποθάλπει την ψυχοπαθολογία.  Η βίωση του συμβάντος σημαίνει μέθεξη, ενεργό συμμετοχή σε αυτό. Η εξέταση του συμβάντος ως ανεξάρτητου γεγονότος είναι μερική και στερεί από τον άνθρωπο την δημιουργία συνειδητότητας, η οποία του επιτρέπει το πέρασμα από τον κατακερματισμένο κόσμο των μορφών στον ενιαίο κόσμο των παραγόντων και των αιτίων πίσω από τις μορφές. Αντίθετα, η εξέταση του συμβάντος  σε συνάρτηση με την νομοτέλεια, η οποία το προκαλεί, οδηγεί σε μια ολοκληρωμένη αντίληψή του. Έτσι η αναζήτηση της νομοτέλειας πίσω από το συμβάν  γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της κατανόησης του συμβάντος.

 

Στην περίπτωση αυτή αποκλείεται το τυχαίο, αντίθετα, εναπόκειται στον άνθρωπο να αναζητήσει και να αναγνωρίσει τους νόμους πίσω από τα συμβάντα. Στην ανάλυση ενός συμβάντος θα πρέπει να αναγνωριστεί και η συμμετοχή του ανθρώπινου παράγοντα, ατομικά ή ομαδικά ή συλλογικά.

 

Στην ιστορία, στην πολιτική, στην κοινωνία, αλλά και στην ζωή του ανθρώπου, η σύνδεση του συμβάντος με τους νόμους αποκαλύπτει την «άλλη» πλευρά των πραγμάτων. Αυτό που απομένει να διερευνηθεί είναι η λειτουργία των νόμων που καθορίζουν τα συμβάντα, αφού πρώτα ο άνθρωπος αποδέχεται και έχει την βεβαιότητα ότι τα συμβάντα καθορίζονται από νόμους. Καθώς τα συμβάντα είναι άλλοτε επιθυμητά και επιδιωκόμενα, άλλοτε ανεπιθύμητα και αναπόφευκτα, θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι αντίστοιχα καθορίζεται και η στάση μας απέναντι στους νόμους που βρίσκονται πίσω από τα συμβάντα. Η εμφάνιση της δράσης των νόμων άλλοτε μας αρέσει και άλλοτε δεν μας αρέσει. Αυτή η στάση δημιουργεί και ένα τρόπο ζωής γενικότερα, ωστόσο είτε μας αρέσουν είτε όχι, τα αποτελέσματα είναι θέμα νόμων και κατά συνέπεια αναπόφευκτα.

 

Όταν ο άνθρωπος δεν αναζητά την δράση των νόμων πίσω από τα συμβάντα και δεν οδηγείται στην κατανόηση, και κατά συνέπεια, στη λύση του συμβάντος, τότε το συμβάν θα επαναλαμβάνεται ακριβώς για τον ίδιο λόγο που η ιστορία συνέχεια επαναλαμβάνεται.

 

Συνεχίζει, όμως, ο Καστοριάδης πάνω στην επεξεργασία του ιδίου θέματος:

«Μην αναρωτηθείτε: πώς γίνεται και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα έκλεβαν ακόμη και αν πεινούσαν; Μην αναρωτηθείτε επίσης: πώς γίνεται να ψηφίζουν το υπέρ του ενός ή του άλλου κόμματος, ακόμη και αν έχουν εξαπατηθεί κατ’επανάληψη; Αναρωτηθείτε μάλλον ποιο είναι το μέρος ολόκληρου του δικού σας σκέπτεσθαι και όλων των άλλων τρόπων με τους οποίους βλέπετε τα πράγματα και κάνετε τα πράγματα, που δεν είναι, σε αποφασιστικό βαθμό, εξαρτώμενο και συγκαθορισμένο από την δομή και τις σημασίες της μητρικής σας γλώσσας, από την οργάνωση του κόσμου που φέρει αυτή η γλώσσα, από το πρώτο οικογενειακό σας περιβάλλον, από το σχολείο, από όλα τα «κάνε» και «μην «κάνεις» που σας ταλάνιζαν συνεχώς, από τους φίλους, από τις γνώμες που κυκλοφορούν, από τους τρόπους του ποιείν που σας έχουν επιβληθεί, από τα αναρίθμητα τεχνουργήματα μέσα στα οποία κολυμπάτε και ούτω καθεξής».  Αναφέρεται, έτσι, σε όλους εκείνους  τους  υπαρκτούς αλλά αόρατους, σε πρώτο επίπεδο, παράγοντες  που καθορίζουν την νομοτέλεια της εμφάνισης των συμβάντων. 

 

Η λειτουργία της νομοτέλειας απαιτεί την συνέχεια και την συνοχή της ζωής κατά ένα τρόπο που δεν είναι πάντα ορατός και αισθητός από τον άνθρωπο, καθώς η λήθη, η ασυνειδητότητα και η αδιαφορία διακόπτουν την συνέχεια στη θέαση της ζωής του.

 

Πολλές φορές εκεί όπου η έκπληξη διακατέχει το ανθρώπινο όν απέναντι σε ένα απρόσμενο συμβάν, στην πραγματικότητα είναι η ασυνέχεια της ζωής και τα κενά που έχουν δημιουργηθεί , που προσπαθούν  να συγκαλυφθούν κάτω από την έκπληξη αυτή. Καθώς με βεβαιότητα οι δράσεις μας είναι εκείνες που μας οδηγούν να συναντηθούμε ή να βρεθούμε μέσα στα συμβάντα.

 

Η αντίληψη και η κατανόηση των νόμων πίσω από τα συμβάντα είναι εκείνη που θα επιτρέψει την τροποποίηση των συνθηκών της ανθρώπινης ζωής με την αντίστοιχη τροποποίηση της ανθρώπινης δράσης την οποία θα έπρεπε να κατευθύνει το έλλογο στοιχείο και όχι η λήψη σποραδικών και ασύνδετων μεταξύ τους αποφάσεων. 

Γιώργος Τσαντάκης